YARGITAY

9. HUKUK DAİRESİ

E. 2001/2036

K. 2001/5526

T. 4.4.2001

• KISMİ ÇALIŞMA ( Kıdem Tazminatının Hesaplanması Usulü )

• KIDEM TAZMİNATININ HESAPLANMASI USULÜ ( Kısmi Çalışmada )

• YILLIK ÜCRETLİ İZİN HAKKI ( İzin Süresinin Tesbiti )

• İZİN SÜRESİNİN TESBİTİ ( Yıllık Ücretli İzin Hakkı )

1475/m.13,14,49,50,51,54

ÖZET : 1- Kısmi çalışma halinde, normal günlük 7.5 saat çalışmaya göre daha düşük yevmiye verilir.

Bu bağlamda az çalışılma halinde önce 1 yıllık sonra da 5 yıllık ve ayrıca yıldan eksik çalışma süreleri için kıdem tazminatı hesaplanır. Yıllık kıdem tazminatı tutarı tavan sınırının altında ise o miktar üzerinden tüm süre için hesaplama yapılmalıdır.

1475 sayılı İş Kanununun 49. maddesine göre de hizmet süresine göre yıllık ücretli izin verilir. Ferdi ve toplu iş sözleşmesinde özel bir düzenleme yoksa işyerindeki uygulama nazara alınarak izin süresinin 30 gün kabul edilmesinin gerekçesi karar yerinde gösterilmelidir.

Davacı, ihbar, kıdem tazminatı ile ücretli izin alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır.

DAVA : Hüküm süresi içinde taraflar avukatlarınca temyiz edilmiş olmakla dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

KARAR : 1- Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, tarafların aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2- Davacı işçinin davalıya ait işyerinde günde 1,5 saat çalıştığı konusunda taraflar arasında uyuşmazlık yoktur. Uyuşmazlık bu kısmi süreli çalışma için kıdem tazminatının hesaplanma şekli ile ilgilidir.

Dairemizin uygulamasına göre kısmi çalışma halinde normal günlük 7.5 saat çalışma durumuna göre kural olarak daha düşük yevmiye ile çalışma sözkonusu olur. Bu yevmiye üzerine önce 1 yıllık, sonra da 5 yıllık ve ayrıca yıldan eksik çalışma süreleri için kıdem tazminatı hesaplanır. Yıllık kıdem tazminat tutarı tavan sınırın altında ise o miktar üzerinden tüm süre için hesaplama yapılmalıdır. Böyle bir durumda kısmi çalışma süresinin günlük tam süreye göre orantı yapılarak bu orantının tavan miktarına da uygulanması doğru değildir.

3- Yıllık ücretli izin süresinin 30 gün olarak mahkemece kabul edilmesinin gerekçesi kararda gösterilmemiştir. 1475 sayılı İş Kanununun 49. maddesinde hizmet süresine göre yıllık ücretli izin süreleri belirlenmiştir. Buna göre hizmet süresi 5 yıla kadar olanlara 12 gün, 5 yıldan fazla olanlara da yine kademeli olarak izin süreleri belirtilmiştir. Bu kuralın, ferdi ve Toplu İş Sözleşmesinde özel bir düzenleme olmadığı takdirde uygulanması gerekir. Bundan başka işyerinde süregelen ve iş koşulu halinde bir uygulama varsa onun da dikkate alınması gerekir. Somut olayda böyle ayrık bir durumun bulunup bulunmadığı anlaşılamamıştır.

SONUÇ : Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebepten ( BOZULMASINA ), peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 4.4.2001 gününde oybirliğiyle karar verildi.

Kıdem tazminatına ilişkin alacaklarda mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır. Davacı tarafça talep edilmese dahi; kıdem tazminatı hesabında mevduata uygulanacak en yüksek faiz oranı dikkate alınır. Bunun yasal dayanağı 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. Maddesidir.

Yargıtay 9. HD. önüne gelen bir uyuşmazlıkta; kıdem tazminatının yasal faiziyle talep edilmesine rağmen, yasal faiziyle değil de mevduata uygulanan en yüksek faiz oranıyla hükmedilmesi gerektiğinin üzerinde durmuştur. Yargıtay mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı yerine reeskont faizine karar verilmesini de, dönem dönem belirli oranlar kullanılmasını da kabul etmemektedir.

Kıdem tazminatında faiz başlangıcı; fesih tarihi veya hakkın doğum tarihinden itibaren işlemeye başlar. Faizin başladığı tarih, dava tarihinden önce olmaktadır. Bu konuda talep olmasa dahi; kıdem tazminatının hesabında bu tarihler dikkate alınmalıdır.

Kıdem tazminatında zamanaşımı on yıldır. Zamanaşımı, iş sözleşmesinin fesih tarihinden itibaren işlemeye başlar.

İhbar Tazminatı:

İhbar tazminatı alacağına yasal faiz (temerrüt faizi) uygulanır. Yasal faiz; % 9’dur. Yargıtay; yasal faiz yerine, mevduata uygulanan en yüksek faiz oranını ihbar tazminatı için kabul etmemektedir.

Faiz başlangıcı; işverenin temerrüte düşürüldüğü tarihtir.

İşveren; temerrüte noter aracılığıyla düşürüleceği gibi, iadeli taahhütlü mektup, kayıtlara geçmiş bir dilekçe… vb. şekillerde de temerrüte düşürülebilir. İşçi; dava açmadan önce, ihbar tazminatının ödenmesi yönünde irade beyanını işverene yöneltecektir. Bu irade beyanı; Borçlar Kanunu anlamında, varması gerekli irade beyanı olduğundan, Yargıtay kararlarında da görüleceği üzere; faiz başlangıcında ihtarnamenin söz konusu olduğu durumlarda noterden sorularak ihtarnamenin işverene tebliğ gününe, işçinin işverene ödemesi için verdiği süre eklenerek ulaşılan tarih işverenin temerrüte düştüğü tarih olarak kabul edilmekte, bu tarihten itibaren yasal faize hükmedilmektedir. İhtarname söz konusu değilse; davanın açılması ile temerrüte düşürüleceğinden, dava tarihinden itibaren, ıslahla artırılan kısım için ise ıslah tarihinden itibaren yasal faize hükmedilecektir. İhbar tazminatında da zamanaşımı süresi on yıldır.

Yıllık İzin Ücreti:

Yıllık izin ücreti için yasal faiz (temerrüt faizi) uygulanır.

Yargıtay yıllık izin ücreti alacağını; geniş anlamda ücret kapsamında değerlendirmemekte, bu sebeple de, mevduata uygulanan en yüksek faiz oranının değil de, yasal faizin uygulanması gerektiği kanaatindedir. Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır. Zamanaşımı; yıllık izin, iş akdinin sona ermesi ile parayla ölçülebilen bir alacağa dönüştüğünden, iş akdinin sona erdiği tarih itibariyle işlemeye başlar.

Hafta Tatili Ücreti:

Hafta tatili ücretinde faiz; mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır.

Burada önem arz eden bir nokta; hafta tatilinde çalıştırıldığını ispat yükünün işçiye, hafta içinde bir gün izin verildiğinin ya da ücretinin ödendiğinin ispat yükünün işverene ait olduğudur.

Faiz başlangıcı; işverenin temerrüde düşürüldüğü tarihtir. Zamanaşımı beş yıldır.

Zamanaşımı; dava tarihinden geriye doğru, beş yıllık hafta tatili ücret alacağı talep edilebilir.

Ücret Alacağı:

Ücret alacağında faiz, mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır. Faiz başlangıcı; işverenin temerrüte düşürüldüğü tarihtir. Zamanaşımı beş yıldır.

Dava tarihinden geriye yönelik beş yıllık ücret alacakları istenebilir.

Fazla Çalışma Ücreti:

Fazla çalışma ücreti alacağında faiz, mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır.

Fazla mesaide fazla mesai yapıldığını ispat yükü işçiye, fazla çalışma ücretinin ödendiğinin ispat yükü de işverene ait olmasına rağmen; ücret alacağında ise, ücretin ödendiğinin ispat yükü işverene aittir, işçinin bir ispat yükü bulunmamaktadır.

Faiz başlangıcı; işverenin temerrüte düşürüldüğü tarihtir. Zamanaşımı beş yıldır.

Dava tarihinden geriye yönelik beş yıllık fazla çalışma ücretleri istenebilir.

Kötü Niyet Tazminatı:

Kötü niyet tazminatında ise faiz, yasal faiz (temerrüt faizi) uygulanır.

İspat yükü kötü niyet iddiasında bulunan işçiye aittir.

Faiz başlangıcı; işverenin temerrüte düşürüldüğü tarihtir. Zamanaşımı on yıldır.